Poznaj Szczecin

  • Warto być i zobaczyć
  • Hotele
  • Restauracje
  • Galerie
  • Kawiarnie
  • Filharmonia
  • Teatry
  • Kluby
  • Kina
  • Hostele
  • Pensjonaty
  • Winnice
  • Pizzerie
  • Atrakcje wodne
  • Inwestycje
  • Lubię Szczecin
  • Parkingi strzeżone
  • Parkingi dla autokarów

Trasy turystyczne po Cmentarzu Centralnym

Trasy turystyczne po Cmentarzu Centralnym

Uruchomiony w 1901 r. na powierzchni 64 hektarów cmentarz zaprojektowano według najlepszych wzorów ówczesnej sztuki parkowo-ogrodowej oraz projektów największych ówczesnych nekropolii europejskich, w Hamburgu i Wiedniu. Najstarsza część cmentarza powstała według zamysłu Wilhelma Meyera-Schwartau, wybitnego szczecińskiego urbanisty i architekta, autora wielu reprezentacyjnych obiektów w Szczecinie. Do roku 1918 zrealizowano kaplicę, bramę główną i budynek administracji a także kilka podstawowych osi widokowych. Pierwszy dyrektor cmentarza, Georg Hannig – ogrodnik i teoretyk sztuki cmentarnej – współtworzył kompozycje zieleni. Na przełomie lat 20. i 30. XX w. zbudowano modernistyczną kaplicę do obsługi nowej, zachodniej części rozbudowującej się nekropolii. Projektanci cmentarza kierowali się ideą przeniesienia pogrzebów z kościołów i miast do ogrodów. Realizowany cmentarz-ogród stał się miejscem, gdzie artyści popisywali się swoim kunsztem, tworząc piękne nagrobki i rzeźby. Stanęły tu awangardowe dzieła Bestelmeyera, van Dahla, Kusthardta, Lederera oraz słynna „Matka Ziemia” Ernsta Barlacha. Mistrzowie sztuki ogrodniczej z niezwykłym wyczuciem i znajomością walorów plastycznych drzew i krzewów zaprojektowali liczne enklawy leśne, parkowe i ogrodowe. Po II wojnie światowej w miejscu dawnego Stettiner Hauptfriedhof uruchomiono polski Cmentarz Centralny.

Trakt historyczny

Spacer po najstarszej części cmentarza – osie widokowe, obiekty architektury, pomniki, nagrobki. Od bramy głównej poprzez lapidarium (dawny gaj urnowy), kaplicę, cmentarz wojenny po kwaterę kombatantów.

1. Tablica główna

2. Nagrobki przy dwóch rondach. Pomnik poległych podczas I wojny światowej żołnierzy niemieckiego 357 Pułku Piechoty zawiera inskrypcję z miejscami walk.

3. Nagrobek Bernharda Stoewera – szczecińskiego przemysłowca. Firmy związane z marką Stoewer produkowały maszyny do szycia, maszyny do pisania, rowery oraz samochody. Obok nagrobki rodzin Funk i Borchers z początku XX wieku.

4. Monumentalny nagrobek rodziny Hentschel w formie jońskiego portyku kolumnowego. Obok pomnik z czerwonego piaskowca, w głębi nagrobek rodziny Kaesemacher-Bauer w kształcie aediculi.

5. Nagrobek rodziny Hindrischedt-Ziegler z pocz. XX w. Obok groby: gwiazdy przedwojennego kina Stanisławy Engelówny, pionierów szkolnictwa artystycznego w powojennym Szczecinie – Czesławy i Wacława Piotrowskich oraz pisarza Ryszarda Liskowackiego.

6. Lapidarium zajmujące obszar dawnego gaju urnowego. Po rekonstrukcji w latach 2006−2007 obok zachowanych pomników ustawiono tu liczne nagrobki usunięte wcześniej ze swych miejsc.

7. Nagrobek z popiersiami Hermanna Hakena i jego żony Johanny. Hermann Haken, nadburmistrz Szczecina w latach 1877−1907, przeprowadził kompleksową przebudowę układu urbanistycznego miasta oraz przyczynił się do jego znacznego rozwoju.

8. Nagrobek rodziny Randolf ze stelą przedstawiającą postać oracza – dzieło Kurta Schwerdtfegera ze Szczecińskiej Szkoły Rzemiosł Artystycznych (druga poł. lat 20. XX w.).
 
9. Kwatera Zasłużonych, w której od końca lat 60. XX w. chowano artystów, naukowców oraz ludzi związanych z gospodarką i polityką.
 
10. Dawna kwatera grzebalna. W 1911 r. z okazji wystawy sztuki cmentarnej urządzono tu cmentarz wzorcowy z wzorami nagrobków i obsadzeń.
 
11. Nagrobek Wilhelma Meyera-Schwartau, wybitnego szczecińskiego urbanisty i architekta, miejskiego radcy budowlanego, projektanta wielu reprezentacyjnych obiektów w Szczecinie, m.in. założenia urbanistyczno-architektonicznego obecnych Wałów Chrobrego, gmachu obecnego rektoratu Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego, gmachu obecnego I Liceum Ogólnokształcącego, budynku obecnego Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego przy ul. Pułaskiego 10 i in. Nagrobek upamiętnia także żonę, dwóch synów i brata Meyera-Schwartau.
 
12. Kaplica, wzniesiona w latach 1900−1902 według projektu Meyera-Schwartau, powiększona w 1925 r. o dobudowane z tyłu krematorium.
 
13. Grupa nagrobków po północnej stronie basenu, m.in. rodziny von Dewitz – jednego z najstarszych rodów szlacheckich na Pomorzu, Hugo Lemckego – historyka i pomorzoznawcy, popiersie Georga Hanniga – współprojektanta i pierwszego dyrektora cmentarza.
 
14. Cmentarz Wojenny z odsłoniętym w 1967 r. pomnikiem Braterstwa Broni. Spoczywa tu ok. 3 tys. żołnierzy radzieckich i ponad 300 polskich, poległych podczas walk wiosną 1945 r.
 
15. Pomnik „Tym, którzy nie powrócili z morza”. Powstał w 1989 r. Dookoła pomnika umieszczono tabliczki z nazwiskami osób, które zabrało morze.
 
16. Krzyż Katyński – siedmiometrowy krzyż sfinansowany przez mieszkańców Szczecina, upamiętniający ponad 20 tys. Polaków, oficerów wojska i policji oraz urzędników, zamordowanych przez funkcjonariuszy NKWD z rozkazu najwyższych władz ZSRR.
 
17. Grupa nagrobków przy alei Okólnej, m.in. Hermanna Sarana – kartografa i wydawcy przewodników po Szczecinie, rodziny Meister – przemysłowców, rodziny cukiernika Bruno Franka, rodziny Kliehn.
 
18. Pomnik Sybiraków – upamiętniający Polaków, którzy zsyłani w latach 1768−1953 do tajgi, Sybiru, łagrów Północy i stepów Kazachstanu, nie powrócili na ziemię ojczystą.
 
19. Nagrobki rodzin Papenbrock i Kissling −  powstały ok. 1910 r. Upamiętniają rodziny szczecińskich kupców. Nagrobek rodziny Kissling ma formę półkolistego portyku z napisem: „Działaj, dopóki trwa dzień, gdy nadejdzie, noc nikt nie jest w stanie działać”.
 
20. Kwatera Kombatantów – powstała w latach 80. i 90. XX w. z inicjatywy Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych.
 
Ścieżka botaniczna
Zwiedzanie najbardziej interesujących pod względem botanicznym miejsc najstarszej części cmentarza – ciekawe i rzadkie gatunki drzew o bogatej symbolice, które stanowią tło zabytkowych nagrobków, pomników i obiektów architektury.
 
1. Tablica główna
 
2. Cis pospolity Taxus baccata. W Polsce chroniony od 1423 r. Święte drzewo Celtów, symbolizuje przejście przez bramę do zaświatów.
 
3. Bukszpan wieczniezielony Buxus sempervirens. Uprawiany od czasów starożytnych, oznacza nadzieję zbawienia i nieśmiertelność.
 
4. Platan klonolistny Platanus xhispanica ΄Acerifolia΄. Dwieście trzynaście platanów przy Jasnych Błoniach w Szczecinie to największe skupisko drzew tego gatunku w Polsce.
 
5. Grab pospolity Carpinus betulus. W symbolice drzew utożsamia opiekę. Węgiel drzewny z grabiny był niegdyś stosowany do wypalania żelaza.
 
6. Jodła Nikko Abies homolepis. Pochodzi z gór na japońskich wyspach Honsiu i Sikoku.
 
7. Sosna himalajska Pinus wallichiana. Jedna z najładniejszych sosen ozdobnych, pochodzi z Himalajów.
 
8. Ostrokrzew kolczasty Ilex aquifolium. Symbol świąt Bożego Narodzenia w krajach anglosaskich, uprawiany od czasów starożytnych.
 
9. Buk pospolity Fagus sylvatica. Na Pomorzu Zachodnim znajdują się kompleksy leśne oraz liczne parki wiejskie z różnymi odmianami buka.
 
10. Daglezja zielona (jedlica) Pseudotsuga menziesii. Jej naturalne stanowiska znajdują się na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej.
 
11. Lipa krymska Tilia ΄Euchlora΄. Odznacza się efektownym kształtem – najwyższe gałęzie są wzniesione ku górze, dolne zwisają do ziemi.
 
12. Bluszcz pospolity Hedera helix. Krzew pnący pod ścisłą ochroną, symbolizuje pamięć o zmarłych. Jego liczne okazy znajdują się w parkach i na starych cmentarzach.
 
13. Choina kanadyjska Tsuga canadensis. Jej naturalne stanowiska znajdują się na wschodnim wybrzeżu Ameryki Północnej.
 
14. Sosna Wejmutka Pinus strobus. Sosny te, niegdyś sadzone w parkach i lasach, zostały zdziesiątkowane przez chorobę.
 
15. Miłorząb dwuklapowy Ginkgo biloba. Relikt ery mezozoicznej, jego naturalne stanowisko występuje w Chinach. Dojrzewa w ciągu trzech ludzkich pokoleń.
 
16. Dąb zimozielony Quercus xturneri ΄Pseudoturneri΄. Niewysokie drzewo o zimozielonych liściach. Rzadko uprawiane w Polsce.
 
17. Chmielograb europejski Ostrya carpinifolia. Jego owocami są drobne orzeszki w owocostanach podobnych do szyszek chmielu.
 
18. Sosna Limba Pinus cembra. Gatunek pod ścisłą ochroną, słodkie nasiona limby są jadalne.
 
19. Modrzew europejski Larix decidua. Drzewo z miękkimi jasnozielonymi igłami, które jesienią efektownie przebarwiają się na żółto i opadają.
 
20. Świerk serbski ΄Pendula΄ Picea omorica ΄Pendula΄. Jego naturalne stanowiska znajdują się na stromych wapiennych zboczach w Bośni i zachodniej Serbii.
 
21. Jałowiec pośredni (J. Pfitzera) Juniperus xmedia. Ma nieliczne gałązki z igłami. Wiosną jego pączki kwiatowe pylą.
 
22. Dąb szypułkowy f. stożkowata Quercus robur f. fastigiata. Forma stożkowa dębu już od XIX w. sadzona była w miejscach reprezentacyjnych.
 
23. Jodła Abies xcephaloniana. Mieszaniec jodły kaukaskiej i jodły greckiej.
 
24. Jodła jednobarwna (kalifornijska) odm. sina Abies concolor ΄Glauca΄. Jej naturalne stanowiska występują w Górach Skalistych w Ameryce Północnej.
 
25. Jodła koreańska Abies koreana. Uprawiana jest w wielu odmianach. Jej naturalne stanowiska znajdują sie w górach Półwyspu Koreańskiego.
 
26. Świerk kłujący f. sina Picea pungens f. glauca. Popularnie zwany świerkiem srebrnym. Pochodzi z Gór Skalistych w Ameryce Północnej.
 
27. Różanecznik katawbijski (fioletowy) Rhododendron catawbiense. Nazwa gatunku pochodzi od nazwy szczepu Indian i rzeki Catawba w Ameryce Północnej.
 
28. Buk pospolity odm. zwisająca Fagus sylvatica ΄Pendula΄. Drzewo z długimi, zwisającymi gałęziami, „płaczące” odmiany drzew wprowadzano na cmentarze od przełomu XVIII i XIX w.
 
29. Buk pospolity odm. ΄Purpurea Tricolor΄ Fagus sylvatica ΄Purpurea Tricolor΄ (Roseomarginata). Drzewo z purpurowymi, nieregularnie różowo obrzeżonymi liśćmi.
 
30. Świerk pospolity odm. nibywiciowa Picea abies ΄Falcato-viminalis΄. Jego naturalne stanowiska znajdują się w środkowej i północnej Europie.
 
31. Cyprysik Lawsona Chamaecyparis lawsoniana. Drzewo o stożkowatej koronie, pochodzące z Ameryki Północnej.
 
32. Dąb czerwony Quercus rubra. Jego owoce dojrzewają dwa razy do roku. Pochodzi ze wschodnich rejonów Ameryki Północnej.
 
33. Złotokap pospolity Laburnum anagyroides. Kwitnie w maju. Jego owocem jest płaski strąk. Pochodzi z gór południowej i środkowej Europy

 

Copyright 2018 Miasto Szczecin
Kontakt